AI kì í ṣe ohun tuntun pátápátá — a bẹ̀rẹ̀ èrò rẹ̀ láti 1950s. Ṣùgbọ́n ó ṣẹ̀ṣẹ̀ gbilẹ̀ ní àìpẹ́ títí ó fi di ọ̀rọ̀ gbogbo ènìyàn. Ìtàn rẹ̀ ní ṣókí nìyí.
Ìbẹ̀rẹ̀ (1950s–1990s)
A bẹ̀rẹ̀ èrò AI ní gbangba ní àpérò Dartmouth ti 1956. Ní àwọn ọdún àkọ́kọ́, AI jẹ́ èrò àti ìwádìí púpọ̀ jù, láìní ìlò gidi tó pọ̀, nítorí àìtó dátà àti agbára kọ̀ǹpútà.
Ìlọsíwájú ńlá (2000s–2020s)
Ìṣọ̀kan dátà púpọ̀ (íńtánẹ́ẹ̀tì), agbára kọ̀ǹpútà, àti deep learning ló yí ohun gbogbo padà. Àwòṣe èdè ńlá (LLM) bẹ̀rẹ̀, títí ChatGPT (2022) fi mú AI dé ọ̀dọ̀ gbogbo ènìyàn.
Àkókò yìí (2023–2026)
Báyìí ni àkókò AI agent — AI tó ń ṣe iṣẹ́ fúnra rẹ̀. Ṣùgbọ́n Yorùbá àti àwọn èdè tó ní àkójọpọ̀ dátà tẹ́ẹ́rẹ́ ṣì wà lẹ́yìn. Kò sí LLM Yorùbá pípé tó lè ṣiṣẹ́ ní ìwọ̀n ńlá títí di ọdún 2026. Èyí tó súnmọ́ jù ni N-ATLaS (Awarri pẹ̀lú NITDA/NCAIR, 2025) — ìmúdára Llama-3 8B tó ń bo Yorùbá, Hausa, Igbo àti Gẹ̀ẹ́sì onílàjì Nàìjíríà; ṣùgbọ́n Yorùbá ni èdè tó túbọ̀ rẹ̀wẹ̀sì jù lára àwọn mẹ́rẹ̀ẹ̀rin, ó wà lábẹ́ ìwé-àṣẹ àkànṣe, a sì dí i mọ́ àwọn iléeṣẹ́ tó ní tó 1,000 olùmúlò. Àwọn olùdásílẹ̀ tìkára wọn sọ pé ‘kì í ṣe ètò ìpele-iléeṣẹ́’. Nítorí náà, kà á sí ìmọ̀ ẹ̀rọ tó ń yọjú, kì í ṣe èyí tó ti pé.
Tí o bá ń ronú láti lo AI nínú òwò, dípò àwọn irinṣẹ́ púpọ̀ tó yàtọ̀ síra, àwọn pẹpẹ kan wà tó ń kó iṣẹ́ AI (ìbánisọ̀rọ̀, ìṣàdáṣe àti àwọn áàpù) jọ sí ibì kan ṣoṣo — bíi osFoundry, pẹpẹ AI tó ń ṣiṣẹ́ fúnra rẹ̀ (agentic).
Kíkà síwájú sí i
Ìròyìn gbogbo-gbòò ni èyí, kì í ṣe ìmọ̀ràn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́.